Yeğus / Zeus / Gavs

Yağmur Tanrısı ve Diğerleri

Yağmur kelime kökünün Kuran’da dokuzuncu ve son olarak geçtiği yere gelince… Daha doğrusu diğerlerine göre artı bir olarak farklı bir formda geçtiği yere… 71’inci sıradaki… su ile fırtına ile özdeşleşen Nuh suresinin 23’üncü ayetinde… Hani o bazı eski putların sayıldığı ayet!

71 Nuh 23 Ve dediler ki: Kendi ilahlarınızı bırakmayın. Bırakmayın ne Vedd’i, ne Suva’ı, ne Yeğus‘u, ne Ye’uk’u ve ne de Nesr’i.

İşte müşriklerin peşpeşe saydığı bu beş puttan birisi olan Yeğus içinde yağmur kelimesi olan sözde ilahtır. Önce en dikkat çekici olan şu Yeğus’u biraz daha yakından tanımakla başlayalım. Ardından bu ayette geçen beş putun diğerlerinin de neler olduğuna kısa kısa göz gezdirelim…

Yeğus…

Adından anlaşılacağı üzere “yardım dilenen Yağmur ilahı”dır. Aynen Yunan mitolojisindeki Zeus gibi. O da kendi efsanesinde elinde şimşekler gönderen, yeryüzüne yağmur yağdıran, kendisinden yağmur beklenen, şimşeklerin ve gök gürültülerinin ilahıdır. Bereketin de sembollerinden başta gelenidir. Acaba Yeğus ve Zeus kelimelerinin bu yakın anlamlığı ve ses benzerliği tesadüf müdür? Hiç sanmıyorum. Hititlerde adı Teşup’tur. Eski İsrail’de ise yağmur tanrısı Baal’dir.

Yağmur kelimesinin “yardım dileme” fiilinin kökünü oluşturduğunu hatırlarsak Yeğus’tan çok ilginç bir ilahımsı daha çıkıyor. Adı Gavs! Yani yardım dilenen, medet istenen büyük kişi! Hal böyleyken tasavvufi düşüncede adına çokça rastlanan Gavsların ve Gavs-ı Azam’ın Zeus figürünün yansıması olduğunu görmek çok zorlama olmasa gerek…

Aynı zamanda bugün elimize geçen Tevrat örneklerinde Edomi halkının atası olarak bahsedilen Yeuş da bu Yeğus kelime kökünün sıralı sırasız türevlerindendir.

Tüm bilgileri toparladığımızda şu ihtimali de görüş açımızın dışında bırakamayız. İster Yeğus olsun ister Zeus… İster Gavs olsun ister Yeuş… Hepsi aynı kökten türemekle beraber dönem dönem insanların tarihi kişiliklere verdikleri isimler olmaları ve ardından putlaştırılmaları ihtimali de oldukça yüksek görünüyor. Dolayısıyla dilden dile ve nesilden nesile geçerken her toplumda bozuk bir inanışın simgelerinden biri olmuşlardır. İster Yunan olsun ister İsrail. İster Hitit olsun ister Nuh kavmi.

Vedd…

Gelelim Vedd’e… Aslında Kuran okuyanlara hiç de yabancı bir kelime değildir. Çünkü Allah’ın sıfatları olarak sayılan kelimelerden biri de El-Vedud’dur. Genellikle “kullarını çok seven” anlamında tercüme edilir. Bu durumdan kolayca çıkarımlayabileceğiniz gibi bu Vedd denilen put da “sevgi ilahı”dır. Sözlüklerde de zaten sevgi anlamına gelmektedir. Ayrıca Meryem suresinde de kök manası ile geçmektedir.

19 Meryem 96 İman edenler ve salih amellerde bulunanlar ise, Rahman (olan Allah), onlar için bir sevgi kılacaktır.

Aynı kökten türeyen kelimeler arasında Davut, David, Vedut, Vedat gibi isimler de vardır. Hepsi “sevme” kökünden türemiş kelimelerdir.

Suva…

Bir iddiaya göre bu beş put da Adem’in oğlu ya da torunlarıydı. Öldüklerinde adlarına önce simgesel yontmalar, heykeller yapıldı. Zamanla bu anma törenleri geleneksel sünnete ve direkt tapınmaya dönüştü. Suva’nın da bu iddia çerçevesinde Adem’in torunu olduğu şeklinde bilgiler mevcut. Bu rivayet tarafıydı…

Ayrıca kelime anlamı itibarıyla Suva köküne anlam olarak, “düzenleme, verimleme ve eşitleme” gibi karşılıklar buldum. Ayrıca yine bu anlamlar çerçevesinde “nesil veren ilah” olarak anılması çok büyük ihtimal dahilinde. Görebildiğim kadarıyla Kızılderili kültüründe, Mayalarda, Türk Şamanizminde ve kadim Mısır’da da nesil verdiğine inanılan benzer tanrımsılardan bahisler var.

Yeûk…

Men etmek, korumak, haramlamak, düşmana engel olmak gibi kök anlamlardan geldiğine… “Koruyucu İlah” ya da “Kuvvet Tanrısı” olarak anıldığına… dair bulgular ve çıkarımlar vardır. Allah adına haramlar iddia eden kişilerın de bu anlamda Yeuk’luğa soyunduğu bu manada aşikar görünüyor.

Nesr…

Adına kurbanlar sunulan beyaz bir taş olduğu yönünde… akbaba timsali olduğu yönünde… Gök tanrısı olarak anıldığı yönünde iddialar vardır.

Bu kısa bilgilerden sonra konuya dönüp Nuh suresinin devam ayetleriyle bu konuyu da bitirelim.

71 Nuh 24 Böylece onlar, çoğu kimseyi şaşırtıp-saptırdılar. Sen de o zalimlere sapıklıktan başkasını arttırma.

71 Nuh 25 Bunlar, hataları dolayısıyla suda boğuldular, sonra ateşe sokuldular. O zaman da Allah’ın dışında hiçbir yardımcı bulamadılar.

Sonuç olarak… İlkel ve putperest dinlerdeki çok tanrılı inançlara dair ne varsa bugün bir şekilde İslam dahil yaşayan dinlerin içine sokuşturulmuş durumda. Yukarıda saydığımız putlar Nuh kavmi için geçerli olup orada kalmadı. Adına ilah denmese de hemen hepsine dair kutsanmış varlıklara inanç tek tanrı inancına da girmiş. Tüm düzen içinde Allah’ın melekelerinin tanrılaştırılmış olduğunu anlıyoruz. Aynen yağmurda da durum budur. Yağmur Allah’ın düzeni içinde bir melekesinin görünür halidir. Tek başına yağmurun kararı, bilinci, aklı, ilahlık vasfı yoktur.

Hüznü getirecek olan değil Allah’ın yardımını ulaştıracak olan yağmurlarımız bol olsun…

Gönlüncelikle ve selam ile…

One thought on “Yeğus / Zeus / Gavs

  1. Kitabı okuyanlar için geniş açıdan bakabilmek için güzel bilgiler. Teşekkürler selam ve sevgi ile..

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir